आधुनिक जीवनशैलीमा प्रविधिको बढ्दो प्रयोगसँगै हाम्रा आँखाका चुनौतीहरू पनि थपिएका छन्। घण्टौँसम्म कम्प्युटर वा मोबाइलको स्क्रिनमा बिताउनु, धूलो र वायुप्रदूषणको सामना गर्नुका साथै सूर्यको कडा पराबैजनी किरणका बिच काम गर्नु आजको सामान्य दिनचर्या बनिसकेको छ। यस्तो अवस्थामा चश्मा वा क्यामेराको लेन्समा प्रयोग हुने ‘कोटिंग’ (Lens Coating) केवल सजावट वा फेसन मात्र नरहेर आँखाको स्वास्थ्य र दृश्यको गुणस्तर बढाउने एउटा अनिवार्य आवश्यकता बनेको छ।
प्रविधिको भाषामा भन्नुपर्दा लेन्स कोटिंग भनेको काँच वा प्लास्टिकको सतहमा थपिने अति सूक्ष्म सुरक्षात्मक तह हो। यसले दृश्यको स्पष्टतालाई शतप्रतिशत बनाउनुका साथै लेन्सलाई लामो समयसम्म टिकाउ बनाउँछ।
विविध लेन्स कोटिंग र तिनका प्रविधि
- एन्टी-रिफ्लेक्टिभ (AR) कोटिंग: यसले लेन्सको बाहिरी र भित्री सतहबाट आउने अवांछित प्रकाशको टल्काइ (Glare) लाई हटाउँछ। रातको समयमा गाडी चलाउँदा वा चम्किलो बत्तीमुनि काम गर्दा यसले आँखालाई सहज बनाउँछ।
- ब्लु लाइट ब्लकिङ (Blue-Cut) कोटिंग: मोबाइल, ल्यापटप र टिभी जस्ता डिजिटल स्क्रिनबाट निस्कने हानिकारक नीलो प्रकाशलाई आँखासम्म पुग्नबाट रोक्छ। यसले आँखा सुक्खा हुने र टाउको दुख्ने समस्या कम गर्छ।
- युभी (UV) र पोलराइज्ड कोटिंग: सूर्यको पराबैजनी किरण (UV-A र UV-B) लाई रोक्न युभी कोटिंग र हिउँ, पानी वा गाडीको बोनेटबाट आउने ठाडो टल्काइलाई रोक्न पोलराइज्ड प्रविधि प्रयोग गरिन्छ।
- एन्टी-स्क्र्याच र एन्टी-स्ट्याटिक कोटिंग: लेन्सलाई कोतरिनबाट जोगाउन कडा सुरक्षात्मक तह (Hard Coat) थपिन्छ भने वातावरणको धूलोका कणहरू टाँसिन नदिन एन्टी-स्ट्याटिक प्रविधि उपयोगी हुन्छ।
- हाइड्रोफोबिक र एन्टी-फग कोटिंग: यसले पानी, बाफ वा औंलाको छाप लेन्समा बस्न दिँदैन। मास्क लगाउँदा वा तातो वातावरणमा काम गर्दा बाफ जमेर धमिलो हुने समस्या यसले हटाउँछ।
- फोटोक्रोमिक र मिरर कोटिंग: घाममा जाँदा आफैं अँध्यारो (सनग्लास) हुने फोटोक्रोमिक र कडा घामको किरणलाई बाहिरै फर्काइदिने मिरर कोटिंगले बाहिरी वातावरणमा आँखालाई पूर्ण सुरक्षा दिन्छन्।
कसका लागि कुन लेन्स कोटिंग?
पाठकहरूलाई आफ्नो आवश्यकता अनुसार सही लेन्स छनोट गर्न सजिलो होस् भनी तल दिइएको तालिकामा वर्गीकरण गरिएको छ:
| प्रयोगकर्ताको वर्ग / पेसा | मुख्य चुनौतीहरू | सिफारिस गरिएको कोटिंग | प्राप्त हुने प्रमुख फाइदा |
| आईटी कर्मचारी, विद्यार्थी र डिजिटल प्रयोगकर्ता | स्क्रिनको नीलो प्रकाश, आँखा थाक्ने र टाउको दुख्ने समस्या | ब्लु-कट (Blue-Cut) + एन्टी-रिफ्लेक्टिभ (AR) | नीलो किरण रोक्छ, आँखाको थकान कम गर्छ र स्क्रिन हेर्न सहज बनाउँछ। |
| चालक तथा रात्रिकालीन यात्री | अगाडिको गाडीको हेडलाइट र सडकको टल्काइ (Glare) | एन्टी-रिफ्लेक्टिभ (AR) + पोलराइज्ड | रातको समयमा उज्यालो टल्कन दिँदैन र सडक स्पष्ट देखाउँछ। |
| खेलाडी, हाइकर तथा यात्राप्रेमी | कडा घाम, हिउँ वा पानीको टल्काइ र युभी किरण | पोलराइज्ड + मिरर + UV प्रोटेक्टिभ | कडा घाम र टल्काइलाई बाहिरै रोकेर आँखालाई शीतल र सुरक्षित राख्छ। |
| बालबालिका तथा विद्यालयका विद्यार्थी | चश्मा बारम्बार खस्ने, कोतरिने र फुट्ने जोखिम | एन्टी-स्क्र्याच (Hard Coat) + UV Protection | लेन्सलाई कोतरिनबाट जोगाउँछ र चश्माको आयु बढाउँछ। |
| घर-बाहिर आउजाउ गरिरहने व्यक्ति | पावर चश्मा र सनग्लास बारम्बार फेरबदल गर्नुपर्ने झन्झट | फोटोक्रोमिक (Photochromic / Transition) | घाममा जाँदा आफैं अँध्यारो (सनग्लास) र भित्र आउँदा पारदर्शी बन्छ। |
| शेफ, भान्सामा खट्ने वा बाफिलो क्षेत्रका कामदार | मास्क वा बाफका कारण लेन्समा धुवाँ/कुहिरो जम्ने | एन्टी-फग (Anti-Fog) + हाइड्रोफोबिक | लेन्समा बाफ र पानीका थोपा जम्न दिँदैन, दृश्य सधैँ स्पष्ट रहन्छ। |
लेन्स केवल पावर मिलाउने काँचको टुक्रा मात्र होइन। आफ्नो दैनिक दिनचर्या, कामको प्रकृति र आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर सही कोटिंगयुक्त लेन्स छनोट गर्नु नै आजको वैज्ञानिक र बुद्धिमानी कदम हो।
महाकाली अप्टिकल एण्ड केयर सेन्टरमा कसको लागि कुन राम्रो हुन्छ भनेर व्यक्तिगत रुपमा परामर्श दिएर चस्मा बनाइन्छ। लेखक अनिल साउद चस्मा सम्बन्धि पुस्तकका लेखक तथा आखा स्वास्थ्य कार्यकर्ताको रुपमा पाच बर्ष तिलगंगा आखा अस्पताल काठमाडौँमा कार्यरत हुनुहुन्थ्यो भने हाल महेन्द्रनगरमा महाकाली अप्टिकल संचालन गर्नु भएको छ।
