चालीस कटेपछि नजिकको दृष्टि धमिलो हुनु रोग हो कि प्राकृतिक प्रक्रिया? जान्नुहोस् समाधानका उपायहरू
मानव शरीरमा उमेर बढ्दै जाँदा विभिन्न परिवर्तनहरू आउनु स्वाभाविक हो। ती परिवर्तनहरूमध्ये आँखामा आउने एउटा प्रमुख परिवर्तन हो— प्रेसबायोपिया (Presbyopia)। सामान्यतया ४० वर्षको उमेर आसपास पुगेपछि धेरैजसो मानिसले अनुभव गर्ने पहिलो समस्या भनेको नजिकका स-साना अक्षरहरू पढ्न गाह्रो हुनु हो। हाम्रो समाजमा यसलाई ‘चालिसे’ लागेको पनि भनिन्छ।प्रेसबायोपिया भनेको के हो?प्रेसबायोपिया कुनै रोग नभएर उमेरसँगै आँखामा आउने एक स्वभाविक शारीरिक परिवर्तन हो। कम उमेरमा हाम्रो आँखाभित्रको प्राकृतिक लेन्स निकै लचिलो हुन्छ, जसले गर्दा हामी टाढा र नजिक दुवै ठाउँमा सजिलै फोकस गर्न सक्छौँ। तर ४० वर्ष कटेपछि यो लेन्स बिस्तारै कडा र कम लचिलो हुँदै जान्छ, जसका कारण नजिकको वस्तुमा आँखाले फोकस मिलाउन सक्दैन।
यसका लक्षणहरू के-के हुन्?
यदि तपाईंलाई निम्न समस्याहरू भइरहेका छन् भने तपाईंलाई प्रेसबायोपिया भएको हुन सक्छ:
• पढ्दा वा लेख्दा अक्षरहरू धमिलो देखिनु।
• मोबाइल चलाउँदा वा पुस्तक पढ्दा अलि टाढा राखेर हेर्नुपर्ने अवस्था आउनु।
• कम उज्यालोमा नजिकको काम गर्न निकै कठिन हुनु।
• लामो समय नजिकको काम गर्दा टाउको दुख्ने वा आँखा थकित महसुस हुने।
• सियोमा धागो हाल्न वा ससाना हस्तकलाका काम गर्न गाह्रो हुनु।
प्रेसबायोपिया र अदूरदृष्टि (Long-sightedness) बीचको फरक
धेरैले यसलाई ‘हाइपरमेट्रोपिया’ (Hypermethropia) सँग तुलना गर्छन्, तर यी दुई फरक कुरा हुन्। हाइपरमेट्रोपिया आँखाको नानीको आकार वा बनावटका कारण सानै उमेरमा पनि हुन सक्छ, तर प्रेसबायोपिया केवल लेन्सको लचकता हराउँदै जाँदा उमेर पुगेपछि मात्र देखिन्छ।
यसका समाधान र उपचारका विधिहरू
यसलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सकिने औषधि त छैन, तर आधुनिक प्रविधि र विशेषज्ञको सल्लाहमा यसलाई सजिलै व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ जुन निम्नानुसार छन:
१. चश्माको प्रयोग (सबैभन्दा सस्तो र भरपर्दो उपाय):
रिडिङ ग्लास: यदि तपाईंको टाढाको दृष्टि ठिक छ भने नजिकको कामका लागि मात्र छुट्टै पावरको चश्मा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
• बाइफोकल लेन्स: एउटै चश्मामा माथिल्लो भाग टाढा र तल्लो भाग नजिक हेर्न मिल्ने गरी बनाइएको हुन्छ।
• प्रोग्रेसिभ लेन्स: यो हालको सबैभन्दा आधुनिक चश्मा हो। यसमा टाढा, मध्यम (कम्प्युटर) र नजिक—सबै दूरीका लागि एउटै लेन्समा पावर मिलाइएको हुन्छ र यसमा बाइफोकल जस्तो बीचमा धर्का पनि देखिँदैन।
२. कन्ट्याक्ट लेन्स: चश्मा लगाउन नरुचाउने व्यक्तिहरूका लागि ‘मल्टिफोकल कन्ट्याक्ट लेन्स’ एक राम्रो विकल्प हुन सक्छ।
३. सर्जरी: केही विशेष अवस्थामा ‘कर्नियल इनले’ वा ‘मल्टिफोकल लेन्स प्रत्यारोपण’ जस्ता शल्यक्रियामार्फत पनि यसको समाधान खोज्न सकिन्छ।
आँखाको सुरक्षाका लागि केही सुझावहरू
यद्यपि प्रेसबायोपियालाई रोक्न सकिँदैन, तर आँखाको समग्र स्वास्थ्य जोगाउन यी कुरामा ध्यान दिनु जरुरी छ:
• नियमित जाँच: ४० वर्ष कटेपछि कम्तीमा वर्षमा एक पटक दक्ष नेत्र विशेषज्ञ वा आँखा स्वास्थ्यकर्मीबाट आँखा परीक्षण गराउनुहोस्।
• पर्याप्त प्रकाश: पढ्दा वा मसिनो काम गर्दा सधैं पर्याप्त उज्यालो भएको ठाउँमा बस्नुहोस्।
• २०-२०-२० नियम: डिजिटल स्क्रिन (मोबाइल, कम्प्युटर) मा काम गर्दा हरेक २० मिनेटमा २० फिट टाढा २० सेकेन्डसम्म हेर्ने बानी बसाल्नुहोस्।
• पोसिलो आहार: भिटामिन ए, सी, ई र ओमेगा-३ युक्त खानेकुराहरू (हरियो सागपात, पहेँला फलफूल, माछा आदि) नियमित खानुहोस्।
अन्त्यमा: प्रेसबायोपिया उमेरको एक हिस्सा हो, यसबाट डराउनु पर्दैन। समयमै सहि पावरको चश्मा प्रयोग नगरेमा आँखामा थप दबाब पर्न सक्छ र दृष्टि थप कमजोर हुन सक्छ। त्यसैले, स्पष्ट दृष्टिका साथ गुणस्तरीय जीवन बिताउन आजै आफ्नो नजिकैको आँखा उपचार केन्द्रमा गई सल्लाह लिनुहोस्।
लेखक :अनिल साउद ( आँखा स्वास्थ्य कार्यकर्ता – तिलगंगा आँखा प्रतिष्ठान काठमाडौ , हाल महाकाली अप्टिकल एण्ड केयर सेन्टर महेन्द्रनगरमा कार्यरत हुनुहुन्छ ।)
